واژه حجاب چیست؟
بسم الله الرحمن الرحیم
واژه حجاب چیست؟
پيش از اينكه استنباط خود را در اين باره ذكر كنيم لازم است يك نكته را يادآوری كنيم . آن نكته اينست كه معنای لغوی حجاب كه در عصر ما اين كلمه برای پوشش زن معروف شده است چيست ؟ كلمه حجاب هم به معنی پوشيدن است و هم به معنی پرده و حاجب . بيشتر استعمالش به معنی پرده است . اين كلمه از آن جهت مفهوم پوشش میدهد كه پرده وسيله پوشش است ، و شايد بتوان گفت كه به حسب اصل لغت هر پوششی حجاب نيست ، آن پوشش حجاب ناميده میشود كه از طريق پشت پرده واقع شدن صورت گيرد . در قرآن كريم در داستان سليمان ، غروب خورشيد را اينطور توصيف میكند : " «حتی توارت بالحجاب »" ( 1 ) يعنی تا آن وقتی كه خورشيد در پشت پرده مخفی شد . پرده حاجز ميان قلب و شكم را " حجاب " مینامند .
در دستوری كه اميرالمؤمنين عليه السلام به مالك اشتر نوشته است میفرمايد :
« فلا تطولن احتجابك عن رعيتك » ( 2 )
يعنی در ميان مردم باش ، كمتر خود را در اندرون خانه خود از مردم پنهان كن ، حاجب و دربان ترا از مردم جدا نكند ، بلكه خودت را در معرض ملاقات و تماس مردم قرار بده تا ضعيفان و بيچارگان بتوانند نيازمنديها و شكايت خود را به گوش تو برسانند و تو نيز از جريان مورد بیاطلاع نمانی .
ابن خلدون در مقدمه خويش فصلی دارد تحت عنوان " فصل فی الحجاب كيف يقع فی الدول و انه يعظم عند الهرم " در اين فصل بيان میكند كه حكومتها در بدو تشكيل ميان خود و مردم حائل و فاصلهای قرار نمیدهند ولی تدريجا حائل و پرده ميان حاكم و مردم ضخيمتر میشود تا بالاخره عواقب ناگواری به وجود میآورد .
ابن خلدون كلمه حجاب را به معنی پرده و حائل - نه پوشش - به كار برده است .
استعمال كلمه حجاب در مورد پوشش زن يك اصطلاح نسبة جديد است . در قديم و مخصوصا در اصطلاحفقهاء كلمه " ستر " كه به معنی پوشش است به كار رفته است . فقهاء چه در كتاب الصلوه و چه در كتاب النكاح كه متعرض اين مطلب شدهاند كلمه " ستر " را به كار بردهاند نه كلمه حجاب را .
بهتر اين بود كه اين كلمه عوض نمیشد و ما هميشه همان كلمه " پوشش " را به كار میبرديم . زيرا چنانكه گفتيم معنی شايع لغت حجاب پرده است ، و اگر در مورد پوشش به كار برده میشود به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن است و همين امر موجب شده كه عده زيادی گمان كنند كه اسلام خواسته است زن هميشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد و بيرون نرود .
وظيفه پوشش كه اسلام برای زنان مقرر كرده است بدين معنی نيست كه از خانه بيرون نروند . زندانی كردن و حبس زن در اسلام مطرح نيست . در برخی از كشورهای قديم مثل ايران قديم و هند چنين چيزهائی وجود داشته است ولی در اسلام وجود ندارد .
پوشش زن در اسلام اينست كه زن در معاشرت خود با مردان بدن خود را بپوشاند و به جلوهگری و خودنمائی نپردازد . آيات مربوطه همين معنی را ذكر میكند و فتوای فقهاء هم مؤيد همين مطلب است و ما حدود اين پوشش را با استفاده از قرآن و منابع سنت ذكر خواهيم كرد . در آيات مربوطه لغت حجاب به كار نرفته است .
آياتی كه در اين باره هست چه در سوره مباركه نور و چه در سوره مباركه احزاب ، حدود پوشش و تماسهای زن و مرد را ذكر كرده است بدون آنكه كلمه حجاب را به كار برده باشد . آيهای كه در آن ، كلمه حجاب به كار رفته است مربوط است به زنان پيغمبر اسلام .
پاورقی :
1 - سوره ص ، آيه . 32
2 - نهج البلاغه ، نامه . 53
بسم رب الشهدا والصدیقین